Kadı Burhanettin: Sivas'ın Bilinmeyen Sultanı

İsmi Bilinen, Hayatı Gizli Kalan Bir Şahsiyet

Sivas’ta kabri, adını taşıyan mahallede bulunan Kadı Burhanettin, ismi neredeyse herkes tarafından bilinse de az kişi tarafından gerçekten tanınıyor. Tarih araştırmacısı ve yazar İbrahim Denizli, Sivas’ta kadılık, vezirlik, atabeklik ve sultanlık yapan, aynı zamanda şehrin manevi önderlerinden biri olan bu önemli şahsiyeti anlattı.

Çok Yönlü Bir Alim ve Devlet Adamı

Denizli, Kadı Burhanettin’in büyük bir fıkıh ve fen alimi olduğunu belirterek şunları söyledi: "Hanefi mezhebi fıkıh ve fen alimi, kadı ve devlet adamı. İsmi Burhaneddin Ahmed, babası Şemseddin Muhammed’dir. Hicri 745, miladi 1344 senesinde Kayseri’de doğdu. İyi bir tahsil ve güzel bir terbiye gördü. 14 yaşına gelinceye kadar Türkçe, Arapça ve Farsça’yı öğrendi. Babasıyla birlikte Mısır’a gitti. Mısır’da fıkıh, usul, hadis, tefsir, feraiz, astronomi ve tıp ilimlerini tahsil etti. Dört mezhebin de fıkıh bilgilerinde ilim sahibi oldu."

Genç Yaşta Kadılık Makamına Ulaştı

Denizli, Kadı Burhanettin’in 21 yaşında kadılık görevine getirildiğini ifade etti: "On dokuz yaşında babasıyla birlikte hacca gitti. Hac dönüşü Halep’te babasının vefatı üzerine 1364 yılında Kayseri’ye döndü. Kayseri Hükümdarı Eretnaoğlu Gıyaseddin Mehmed Bey tarafından babasının yerine Kayseri Kadısı tayin edildi. Kadı olduğunda 21 yaşındaydı. Yaşının genç olması dolayısıyla bazı itirazlar olmasına rağmen kısa zamanda dirayetini gösterdi. Adaletli hükümleri, sistemli faaliyetleri ile az zamanda halka kendini sevdirdi."

Vezirlikten Sultanlığa Yükseliş

Denizli, Kadı Burhanettin’in 1378 yılında Eretna devletine vezir olarak atandığını açıkladı: "1375 senesinde vuku bulan karışıklıklardan sonra Kadı Burhaneddin Ahmed’in bu husustaki dirayetini görenlerin de teşvikiyle kendini siyasetin içinde buldu. Konya’dan Erzurum’a kadar ondan bahsedilir oldu. Askeri kabiliyeti de ortaya çıktı. 1378 yılında vezir tayin edildi. İlerleyen yıllarda, ileri gelen kimselerin teşkil ettiği bir meclis tarafından saltanat naibi seçildi. Sivas’ta idareyi ele aldı. İktidarını ilan etti. Adına para bastırıp, hutbe okuttu."

Savaş Meydanında Son Bulan Bir Ömür

Denizli, Sivas’a sultan olan Kadı Burhanettin’in savaşta vefat ettiğini hatırlatarak şunları söyledi: "Kadı Burhaneddin on sekiz yıl süren hükümdarlığında çevresindeki beyliklere hakimiyetini kabul ettirdi. Osmanlı Sultanı Murad-ı Hüdavendigar Han ile dostane münasebetler kurdu. Kadı Burhaneddin Ahmed Bey, Akkoyunlu Karayülük Osman Bey ile önce dost olmasına rağmen, sonra araları açıldı. Karayülük Osman Bey ile Sivas yakınlarında yapılan savaşta, Kadı Burhaneddin Ahmed öldürüldü. Kadı Burhaneddin’in oğlu Alaeddin, Sivaslılar tarafından hükümdar ilan edildi. Timur Han’ın Anadolu’ya gelme ihtimali üzerine Sivaslılar şehri Osmanlı Sultanı Yıldırım Bayezıd Han’a teslim etti. Kadı Burhaneddin Ahmed Devleti Hicri 801 (Miladi 1398) tarihinde sona erince, oğlu Alaeddin Ali Bey de Osmanlı hizmetine girdi."